Орто дойдуга ситиһии, кыайыы-хотуу, табыллыы бэйэҕиттэн эрэ тутулуктаах. Оҥоһуллубутунан тохтоон, ситиһиллибитинэн симэлийэн хаалбакка, иннин хоту баран иһии баҕа санааҕа айаны кылгатар, дьолго тиийэр суолу солуур.
Опера ускуустубатын киэҥ туонатыгар айа-тута сылдьар биир дойдулаахпыт, Санкт-Петербурдааҕы судаарыстыбаннай академическай Мариинскай тыйаатыр артыыһа Вероника Дягилева холобура ону туоһулуур. Кинини кытта “Кыым” хаһыат корр. Уйаара Кустук кэпсэппитин билиһиннэрэбит.
Аатырбыт Мариинскай тыйаатырга артыыһынан үлэлиэм диэн оҕо сылдьан саныыр этиҥ дуо, Вероника? Бу тыйаатыры аан бастаан хаһан билбиккиний? Бүгүҥҥү үлэҥ-хамнаһыҥ туһунан сырдата түстэргин.
— Оҕо сырыттахха, оннук өйдөбүл суох да этэ. Кырабыттан ыллыырым, кэнсиэргэ кыттарым. Тохсус кылаас кэнниттэн Дьокуускайга муусука колледжыгар үөрэнэ киириэхпиттэн бу эйгэҕэ олохтоохтук үктэммитим. 2016 с., Опера уонна балет тыйаатырыгар үлэлиир кэммэр, Санкт-Петербурга биир ыйдаах гостуруолга бара сылдьыбыппыт. Тыйаатырым кэлэктиибин кытта аатырбыт сыанаҕа тахсар долгутуулаах этэ. Хайа да артыыс маннык таһымнаах тэрилтэҕэ опера аан дойду чулуу маастардарын, сулустарын кытта үлэлиири үрдүк баҕа санаа оҥостор буолуохтаах. Мариинка сыанатыгар тахсыбытым кэннэ, төгүрүк уон сыл буолан баран, артыыһынан үлэҕэ киирбитим – биир бэйэбэр бэлиэ түгэн.
Опера, нууччалыы эрэ буолбакка, аан дойду түөрт араас тылынан толоруллар буолан, айымньыны төрүт тылынан үөрэтэн ыллыыбыт. Ону бастаан салайааччыҥ иннигэр барытын өйгүттэн толоруохтааххын. Артыыс үлэтэ кыраапыкка хааччахтаммат. Сарсыҥҥы үлэҥ бу киэһэттэн быһаарыллар. Ол иһин киһи эрдэттэн тугу да былааннаммат. Үлэбит күнүс 12-14 чаастан саҕаланар уонна киэһэ хойут түмүктэнэр. Сарсыарда эрдэ туран, ырыаларбын хатылыыбын, сурунабын.
Оҕо сааскын, иитиллибит эйгэҕин билиһиннэр эрэ.
— Өймөкөөн улууһун чөкө турар Сордоҥноох бөһүөлэгэр улааппытым. Барыга-бары көхтөөх, ыллыыр, үҥкүүлүүр оҕо этим. Ийэбэр суос-соҕотох оҕотобун. Ийэм Екатерина Тимофеевна олохтоох кулуупка үлэлиирэ. Ыллыыр дьоҕурбун сайыннарар туһуттан кэнсиэр тэрийэрэ, нүөмэр толкуйдуура. Салгыы аттынааҕы Томтор бөһүөлэгэр эдьиийбит Розалия Тимофеевна Дягилеваҕа ыытан, муусука оскуолатыгар үөрэттэрбитэ, Учууталым Оксана Суздалова «Хотугу сулус» өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруска, о.д.а. тэрээһиннэргэ аҥаар кырыытыттан кытыннаран, бастакы улахан хардыыларбын оҥорбутум. Киниэхэ, эдьиийбэр уонна учууталларбар тугунан да кэмнэммэт улахан махталлаахпын.
Дьокуускайдааҕы муусука колледжыгар үөрэммит эбиккин. Онно уонна Арктикатааҕы култуура уонна ускуустуба институтугар СӨ үтүөлээх артыыһа Валентина Колодезниковаҕа уһуйуллууҥ сүрүн уратыта, күүһэ туох эбитий?
— Муусука колледжыгар баара-суоҕа 15 саастаах кыыс тиийбитим. Колледжка, институкка даҕаны Валентина Ивановнаҕа түбэһэн үөрэммитим. Кини олус күүстээх, элбэх артыыһы киэҥ эйгэҕэ таһаарбыт үтүөлээх педагог. Тымныы, тыйыс усулуобуйаҕа үөскээбит дьон куоласпыт тутула арыый атын эбит. Кэлин киэҥ сиринэн сылдьан, сылаас дойду дьоно толорор ньымалара уратылаах эбитин бэлиэтии көрөбүн. Онон саха ырыаһытын куолаһын ириэрэн, салайан, таба туруоран биэрии сыралаах үлэттэн тахсар. Ити үлэҕэ Валентина Ивановна олус тулуйан, кыһанан, ылсан үлэлэспитэ.
Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатырыгар артыыһынан үлэлиир кэмиҥ эйиэхэ туох уопуту, оруолу, өйдөбүлү биэрбитэй?
— Түөрт сыл үлэлээбитим. Эдэрим бэрт буолан, үлэни-хамнаһы, дьон сыһыанын ис дьиҥин иҥэн-тоҥон билбэккэ да хаалбыппын. Испэктээк бөҕөҕө кыттарым, гостуруолга сылдьарым. Кэлин санаатахха, оҕо дьиэ кэргэҥҥэ сыстарын курдук, аҕа саастаах кэллиэгэлэрим күөннэригэр эдэрдии үөрэ-көтө, ыллыы-туойа сылдьыбыппын. Ол кэми олус сылаастык, истиҥник ахтабын. Куонкурустары тоҕо эрэ сөбүлээбэппин, биирдиилээн кэнсиэргэ кыттарым. Билигин көрдөхпүнэ, дьон тыйаатырга хото сылдьар буолбут, ускуустубаҕа интэриэһэ күүһүрбүт. Мин үлэлиир кэммэр оннук буолбатах этэ. Ханнык эрэ кэмҥэ операҕа үлэлиирбиттэн, бэл, кыбыстар да курдугум. Санкт-Петербурга кэлиэхпиттэн эйгэбин ис-иһиттэн уратытык ылынан, саҥалыы дьарыктанан, сайдан эрэбин.
Санкт-Петербурдааҕы судаарыстыбаннай академическай капеллаҕа үлэҥ туһунан кэпсээ эрэ. Хайдах эйгэҕэ тиийбиккиний? Туох тургутуу, уустуктар баалларай?
— 2018 с. Екатеринбурдааҕы М.П. Мусоргскай аатынан Ураллааҕы судаарыстыбаннай консерваторияҕа магистратураҕа үөрэххэ киирэн, икки сыл РСФСР норуодунай артыыһа, биллэр опера ырыаһыта Светлана Васильевна Зализнякка үөрэммитим.
Үөрэхпин бүтэрэр кэммэр хамсык турбута. Туһааннаах тэрилтэлэргэ резюмебын ыыталаабытым. Хомойуох иһин, барыларыгар балаһыанньа ыараханын, үлэ миэстэтэ суоҕун эппиттэрэ. Онуоха бэйэм өттүбүттэн эмиэ быһаарыныы наадатын өйдөөн, билиэт атыылаһан, оҕобунуун култуура киинигэр – Санкт-Петербурга — төннүбэттии көппүппүт. Сотору кэминэн академическай капеллаттан эрийэн истиигэ ыҥырбыттара. Ол тургутууну этэҥҥэ ааһан, үлэҕэ киирбитим.
Капеллаҕа атаарбыт алта сылым таҥара бэлэҕэр тэҥнээх. Ускуустубаҕа истэри-тастары толору бэриниилээх, ис сүрэхтэриттэн таптыыр дьиҥнээх фанаттары кытта үлэлээбит дьоллоохпун. Атын омук диэн туора туппакка, хара ааныттан оҕолорун, балтыларын курдук ылынан, ыллыырга хоһуттан үөрэтэн, ускуустубаҕа сөҕүмэр тапталы иҥэрэн, иитэн-такайан таһаарбыттара. Дьиҥнээх олох оскуолатын, улахан тургутууну итиннэ ааспытым. Хуорга ыллыырым таһынан хас да соҕотохтуу толоруллар партияны итэҕэйэн, кэлэктииппин кытта Арассыыйа улахан аҥаарыгар, тас да дойдуларга араас гостуруолга сылдьыбытым.
Уһулуччулаах дирижёр, хор-мейстер уонна педагог, ССРС норуодунай артыыһа Владислав Александрович Чернушенконы баттаһа үөрэнэн, кини оскуолатын ааһан, улаханнык табыллыбыт киһибин. Хайдахтаах курдук киэҥ аартыгы арыйбытын хараҕым уулана, махтана ахтабын. Хомойуох иһин, кини быйыл олохтон туораата.
Арассыыйа үрдүкү ускуустубатын биир тумус тэрилтэтигэр – Мариинскай тыйаатырга – үлэлии киирэриҥ хайдах быһаарыллыбытай? Салалта, кэлэктиип, таһым хайдаҕый?
— Биир сиргэ өр олорон хааллахпына, соһуччу саҥаны холонууга санаам ситээччи. Онон сыҕарыйарга быһаарынан, эмиэ истэн көрүүнү ааһан, Мариинкаҕа үлэлээбитим баара эрэ үс ый буолла. Бу кэм иһигэр 50-тан тахса испэктээккэ кытынным. Адьас атын эйгэҕэ кэллим. Кэлэктиипкэ бары эдэрдэр, олус элбэх киһи үлэлиир. Бары таһымнаах артыыстар буоланнар, үлэ-хамнас «чаһы курдук» харгыстаммакка ыытыллар. Үлэлииргэ, айарга-тутарга усулуобуйа барыта баар. Ол тыыныгар өрө көтөҕүллэн, күннэтэ саҥаттан саҥаны билэбин, элбэххэ үөрэнэбин. Ханнык да үлэттэн толлубакка, аҥаар кырыытыттан ылсабын. Этэргэ дылы, бэйэм эйгэбэр сылдьардыы сананабын.
Инникитин туох былааннааххыный?
— Аатырбыт Мариинкаҕа күүһүм, кыаҕым кыайарынан үлэлиир-хамсыыр баҕалаахпын. Ону тэҥэ улахан баҕа санаам – бэйэм преподаватель буолан, үүнэр көлүөнэни таптыыр идэбэр уһуйуу. Онуоха олус элбэх үлэ күүтэр. Ол айана умсугутар, ыраахха ыҥырар.