Сайыҥҥы ардах халааныттан 15 улуус уонна “Дьокуускай” куораттааҕы уокурук эмсэҕэлээбиттэринэн ааҕыллаллар. Кинилэр билигин хайдах оттуу сылдьалларый, балаҕан ыйыгар туох-хайдах санаалаах үктэннилэр?
Обургутук оҕустарбыт улуустар ахсааннарыгар Үөһээ Дьааҥы улууһа киирсэр. Хотугу улуус тыатын хаһаайыстыбатын салайар Кэскил Ефимова этэринэн, кэлин ый аҥаара кураан күннэр туран биэрэннэр, оттооһун хаамыыта биллэрдик тэтимирбит. Кэлиҥҥи дааннайынан, 3 075 охсуулаахтар, 3 801 туонна кэбиһиилээхтэр, ол аата былааннаммыт от 43 бырыһыана.
“Биһиги 8 788 туонна былааммытыттан 4 239 туоннатын толорору билгэлиибит. Киин улуустартан тыһыынча кэриҥэ туонна оту атыылаһарга кэпсэтиилээхпит. Уонна кур оттоохпут”, – диэн билиһиннэрдэ Кэскил Степановна.
Улуус ууга баран ходуһата суох хаалбыт нэһилиэктэриттэн 30 биригээдэ тэриллэн, сүнньүнэн, Остуолба сиригэр-уотугар оттуу сылдьаллар. Кинилэр 200 туонна оту булунар былааннаахтар. Дьааҥылар окко туруммуттарын туоһута күннэтэ ходуһаҕа тыһыынчаттан тахсалыы киһи үлэлиир. Итиэннэ “Алгыс” кэпэрэтиип көҕүлээһининэн 6 күннээх субуотунньук, иккитэ 2-лии күннээх күүлэй тэриллибиттэрэ – кыра улууска хамсааһыны таһаарбыта, дьон сүргэтин көтөхпүтэ илэ. Табылыннаҕына, бу нэдиэлэ бээтинсэтигэр, субуотатыгар үсүһүн “күүлэй”-диэхтэрэ.
Сунтаар улууһугар сэбиэскэй саҕана хаһыллыбыт хоруулара бүөлэнэн, оһон, сорох нэһилиэктэр күөл-хонуу сирдээх эрээрилэр, ардах уутугар ыллардылар. Бүлүүтээҕи мелиорация тэрилтэтэ уларсыбыт соҕотох экскаватора билигин Маар Күөлгэ үлэлии сылдьар үһү. Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалтатын салайааччыта Владимир Анисимов халлаан кэнники уһуннук курааннаан, дьону добуочча оттоппутун махтана кэпсиир. Онон, маҥнай утаа тастан 3,3 тыһ. туонна оту атыылаһарга суоттанан баран, кэлин санаалара бөҕөргөөн, 1 тыһыынчаҕа диэри кыччаппыттар эбит, оту ыаллыы Ньурбаттан атыылаһарга кэпсэппиттэр.
Сунтаардар быйылгы былааннара – 28 тыһ. туонна от. Эрдэ сабаҕаламмытынан, 20 852 туонна оттонуох курдуктара.
“Бүтэһик дааннайынан (03.08.2026) 20 429 туонна кэбиһиилэнэн, былааммыт 73 бырыһыанын толордубут, – диир Владимир Федорович. – Онон бэйэбит күүспүтүнэн мантан күһүн 75-80 бырыһыаҥҥа диэри таһаардарбыт диэн баҕарабыт. Улуус тас өттүгэр Ньурба сиригэр “Ил Тосхол” кэпэрэтиип мобильнай биригээдэтэ эрэ оттуу сылдьар. Улууспут иһигэр ыраах үрэхтэр бастарыгар оттооччулар бааллар. Холобур, Тэҥкэҕэ Павел Игнатьев, Наахараҕа Иннокентий Борисов оттууллар. Кыстык устатыгар ким ото кырыымчык, ыксаабыт хааччылларын туһуттан сыл аайы хаһаас пуондаҕа оттотобут. Быйыл хаһааска 300-чэ туонна оту көрүнэр былааннаахпыт”.
Хаҥалас улууһун кылаабынай агронома Пелагея Охлопкова бу кэмҥэ улуус хаһаайыстыбаларыттан таҥыллыбыт 14 мобильнай биригээдэ, сүрүннээн, өрүс уҥуор Дьөппөн өттүгэр 1 360 оту туруорбутун, барыта 2 811 туонна от бэлэмнэниллэригэр үөһэттэн көмөҕө диэн 6 788 тыһ. солкуобайга сайаапка түһэрбиттэрин иһитиннэрдэ.
“Оппут былаанын 54, сиилэһи 57 уонна сенаһы 48 бырыһыанныыга тириэрдэн, арыый өрө тыынныбыт. Быйыл 31 тыһ. туонна от былааммытыттан 23 тыһыынчатын эрэ бэйэбит сирбититтэн булунабыт диэн баран, 26 тыһ. туоннаҕа тириэрдэр эрэл үөскээтэ. Дьон уулаах, инчэҕэй сир отун оттуур буоланнар, араас ньыманы барытын тутталлар. Кэбиһиигэ анаан 16 туонна Кэмпэндээйи тууһун атыыласпыппыт. Оту тыраахтарынан хос-хос быраҕан, куурдуохтарын, буорун тэбиэхтэрин сэлээркэ кэмчитэ кыпчыйар”, – диир Пелагея Аркадьевна.
Хаҥалас сорох улахан хаһаайыстыбалара Бүлүүттэн от атыылаһыахтарын баҕараллар эрээри, тиэйэн аҕалыыта ырааҕыттан итиэннэ ол тиэйбит ороскуоттара толуйуллубатаҕына, халтай ночоокко баралларыттан саллаллар эбит.
Василий Никифоров
Кирилл Черепанов, хаартыскаҕа түһэриитэ