Ааспыт нэдиэлэҕэ уонна ол иннинэ Өймөкөөн улууһугар Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы үбүлүөйдээх 80 сылын бэлиэтиир бырааһынньыктааҕы тэрээһиннэр киэҥ далааһыннаахтык буолан аастылар. Бары нэһилиэнньэлээх пууннарга байыаннай-патриотическай парад, сэлэлээн хаамыы үрдүк таһымнаахтык ыытылыннылар.
Томтор нэһилиэгэр Кыайыы үбүлүөйүн көрсө «Георгиевскай лиэнтэ», «Өйдөбүнньүк чүмэчи», «Кыайыы түннүгэ» о.д.а. патриотическай аахсыйалар, үөрүүлээх дьаһаллар тиһигин быспакка тэрилиннилэр. «Өйдөбүнньүк чүмэчигэ» 100-чэкэ киһи кытынна. Бу ытык күннэргэ олохтоохтор Кыайыыны аҕалсыбыт буойуттары, тыылга бэйэлэрин харыстаммакка үлэлээбит эһэлэрин-эбэлэрин ахтан-санаан аастылар.
— «Ыам ыйын вальса» аан дойдутааҕы аахсыйаҕа кыттыһан, 48 паара тэлээрэ эргийдилэр. Бары бырааһынньыктааҕы дьаһалларга кыттыбыт дьоммутугар-сэргэбитигэр улахан махталбытын тиэрдэбит, – диэтэ Томтордооҕу култуура дьиэтин уус-уран салайааччыта Евдокия Готовцева.
Үчүгэй нэһилиэгэр ыам ыйын 9 күнүгэр Аҕа дойду Улуу сэриитигэр хорсуннук сэриилэспит биир дойдулаахтар тустарынан «Аҕа фронтан төннүүтэ» диэн тэттик киинэни көрдөрдүлэр.
— Ол кэнниттэн аhаҕас халлаан анныгар «Хонуу куукунатын» тэрийэн, парадтыы кэлбит ыалдьыттарга саллаат хааһытын амсаттылар. Улуу Кыайыы үбүлүөйдээх бырааһынньыгар нэһилиэк олохтоохторо бары дуоһуйа кытыннылар, кэрэ-бэлиэ тэрээһин биһиэхэ үрдүк таһымнаахтык ааста, – диэн иһитиннэрдэ А.Н. Громов-Агди аатынан этнокултуурунай киин дириэктэрэ Аяна Эверстова.
Төрүт нэһилиэгэр «Бу дьиэҕэ сэрии бэтэрээнэ олорбута» диэн Улуу сэрии кыттыылааҕа олорбут дьиэтигэр анал өйдөбүнньүк дуоскалары үөрүүлээхтик арыйыыны тэрийдилэр. Бу кииннэммит бибилэтиэкэ көҕүлээһининэн буолбут үтүө дьаһалга бэтэрээннэр оҕолоро-сиэннэрэ, чугас аймахтара, учууталлар, үөрэнээччилэр кытыннылар. Ону тэҥэ кулууп дьиэҕэ «Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат» диэн стендэ арыллыытын сиэрэ-туома тэрилиннэ.
«Өспөт тыыннаах полк» аахсыйаҕа төрүттэр сэрии уонна тыыл бэтэрээннэрин хорсун быһыыларын чиэстээн, чугас дьоннорун мэтириэттэрин тутан сэлэлии хаамтылар.
Итини тэҥэ бырааһынньыктааҕы күн кыайыыга кынаттаабыт ырыа-үҥкүү толоруутугар ананна.
— Онно ыҥырыылаах ыалдьыттары — тыыл, үлэ бэтэрээннэрин, сэрии оҕолорун сандалы тардан күндүлээтибит, өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттардыбыт, — диэн кэпсээтэ П. Я. Тулааһынап аатынан норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрэ Надежда Босикова.
Сордоҥноох нэһилиэгэр ыам ыйын 9 күнүгэр култуурунай-дьаһалта киинин иннигэр бырааһынньыктааҕы сэлэлии хаамыы кэнниттэн, Кыайыы пааматынньыгар сибэкки дьөрбөтүн ууруу сиэрэ-туома тэрилиннэ. Сэрии оҕолоругар өйдөбүнньүк мэтээллэри туттарыы, чиэстээһин буолла. Ону таһынан анал байыаннай дьайыыга сылдьар саллааттар дьиэ кэргэттэригэр бородуукта наборун туттардылар.
Дьонун-сэргэтин иннигэр сэрии оҕото, бэтэрээн-учуутал Люция Гаврильевна Мохначевская сэрии ыар кэмнэрин туһунан ахтан-санаан ааста. Бу күн «Туруйалар» диэн дириҥ ис хоһоонноох, киһини уйадытар театрализованнай туруоруу көрөөччүлэр сэҥээриилэрин ылла. Ону тэҥэ «Кэнчээри» уһуйаан кыракый иитиллээччилэрэ Кыайыы күнүгэр аналлаах матыыптарынан айымньылары дьүһүйэн көрдөрдүлэр.
— «Кыайыылаах ыам ыйа» диэн үлэ кэлэктииптэрин икки ардыларыгар буолбут спартакиада чэрчитинэн тиэхиньикэни бырааһынньыктыы киэргэтии күрэҕэ бэрт сэргэхтик буолла. Кыайыы күнүн сордоҥноохтор өрө көтөҕүллэн туран, биир сомоҕо буолан бэлиэтээтибит, — диэн Татьяна Готовцева, култуура дьиэтин уус-уран салайааччыта үллэһиннэ.
Өймөкөөн нэһилиэгэр Кыайыы иһин олохторун толук уурбут үтүө дьоммут ааттарын үйэтитэр соруктаах сыллата ыытыллар «Өйдөбүнньүк чүмэчигэ» элбэх киһи кытынна.
Ыам ыйын 9 күнүгэр сэрии кыттыылаахтарыгар өйдөбүнньүккэ буойуттары кэриэстиир тэрээһин ыытылынна, онно дьон-сэргэ долгуйа муһунна. Үөрүүлээх күҥҥэ бэтэрээннэри, олохтоохтору баһылык Павел Васильев эҕэрдэлээтэ. Ону тэҥэ кини Улуу Кыайыы 80 сылынан үбүлүөйүнэй мэтээли биэс сэрии бэтэрээнигэр үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттарда. Наҕараадалааһын кэнниттэн «Кыайыы вальса» аахсыйаҕа 20-тэн тахса паара киирэн үҥкүүлээтэ. Кыайыы хоругар 80-ча киһи кыттан, күргүөмүнэн кынаттаах кыайыы ырыаларын толордулар.
— Бу күн нэһилиэкпитигэр атын да бырааһынньыктааҕы дьаһаллар буолан аастылар. Киэһэ Улуу Кыайыы 80 сылын бэлиэтиир түмүктүүр тэрээһин муҥутуур чыпчаала — кыайыы салюта ньиргийдэ, — диэн сэһэргээтэ Ульяна Захарова, «Тымныы оройо» култуура дьиэтин дириэктэрэ.
Евдокия Егорова