Саха сиригэр турист кэлиитэ быстар мөлтөҕүн бэлиэтиир тоҕоостоох. Балаһыанньаны тупсарарга туһуламмыт өрөспүүбүлүкэҕэ Туризмы сайыннарыы стратегиятын бырайыага оҥоһуллан, сотору бигэргэниэхтээх. Бу докумуон «Туризм уонна ыалдьыттааһын индустрията» национальнай бырайыак соруктарыгар сөп түбэһиэҕэ. Стратегия сүрүн соруга – 2030 сылга диэри 700 тыһыынча турист кэлэрин ситиһии.
Өймөкөөн улууһа “Өймөкөөн – Тымныы полюһа” сааскы бэстибээл, кыһыҥҥы экстремальный марафон уонна “Кыһын Саха сириттэн саҕаланар” кыһыҥҥы туризм өрөспүүбүлүкэтээҕи бэстибээлигэр Чысхаан Эбэ Хайатын резиденциятыттан Тымныы символын таһаарыытын курдук “событийнай” дэнэр тэрээһиннэргэ олоҕуран, Өймөкөөн тымныытын бренд оҥостон туризмы сайыннарда. Маныаха кэлиҥҥи кэмҥэ Өймөкөөн суорба таас хайаларын дабайыыны эбэн кэбиһиэххэ.
“Отучча сылы быһа Өймөкөөҥҥө туризмы сайыннара сатаатыбыт да, улаханнык өнүйбэппит” диир дьон үгүс эрээри, бу сыллар тухары Өймөкөөн Саха сиригэр туризмы сайыннарыыга аатын ааттатар буолбута, атын улуустартан инники күөҥҥэ иһэрэ — мэлдьэх буолбатах. Хайа, уонна Арассыыйа, Саха сирин туһунан үгүс омук сирдэригэр Өймөкөөнүнэн эрэ билэллэрин ким мэлдьэһиэй? Бу улахан үлэттэн тахсар. Оттон хонуктуу сыта кэлэр туристары мунньуох диэтэххэ, билиҥҥи олохпут быһыыта-майгыта да уустуга, суолбут-ииспит да алдьанара-кээһэнэрэ элбэҕэ, дьону түһэрэр гостиница да тиийбэтэ атахтыыра баар суол.
Соторутааҕыта Томторго “Өймөкөөммүтүгэр туризмы хайдах сайыннарабыт?” диэн бэрт киэҥ ыҥырыылаах мунньах буолан ааста. Баһылык отчуотун кэмин табыгастаахтык туһанан, улуус салалтата бу мунньаҕы бары нэһилиэктэр бэрэстэбиитэллэрин ыҥыран анаан сүбэлэстэ, санааларын иһиттэ.
Бүгүн Саха сиригэр аатырбыт альпинист, сахалартан бастакынан Эверест хайа чыпчаалын дабайбыт Евгений Кривошапкины кытта туризм салаатын сайдыытын туһунан кэпсэтэбит.
– Евгений Александрович, эн Өймөкөөн улууһун төрүт олохтооҕо буолаҕын. Идэҕинэн кадастровай инженер, сахалыы тыыҥҥынан – айанньыт, турист, альпинист киһи, бэрт сотору кэминэн улуус дьаһалтатыгар туризм отделын салайааччытынан ананаргын биһиги, төрүт өймөкөөннөр, үөрэ иһиттибит. Томторго буолбут мунньахха сылдьан, үлэҕин торумнуургар дьон санаатын иһиттэҕиҥ, биллэҕиҥ. Кэпсэтиибитин бу мунньахтан саҕалыахха.
– Мунньаҕы баһылык Александр Оконешников туризм салаатын сайыннарыыга туох соруктар туралларын бэлиэтээһинтэн саҕалаата. Туристар Өймөкөөнү көрөр баҕаларын учуоттаан, сайдыы суолун тутуһар, араас сонун турмаршруттары толкуйдур кэммит кэллэ. Билиҥҥитэ туристар Томторго уонна Өймөкөөҥҥө эрэ кэлэн бараллар. Бу, бастатан туран, событийнай туризм тэрэһиннэрин кытта ыкса сибээстээх. Ол иһин турист кэлиитэ тохсунньуга эрэ элбии түһэр. Ол кэмҥэ сүрүннээн Өймөкөөҥҥө Тамара Васильева уонна Томторго – Иван Заболоцкай гостиницата эрэ син үлэлииллэр. Атын ыалдьыт дьиэлэр кураанах тураллар. Тоҕо? Турист аҕыйах. Ол иһин урбаанньыкка сайдар “толчога” суох. Онон биһиги сүрүн болҕомтобутун реклама уонна маркетинг өттүгэр ууруохтаахпыт диэн тоһоҕолоон этэбин. Гостиница сылга туриһынан 30 % эрэ туолар. Оннооҕор өссө аҕыйах. Турист ахсаана элбээтэҕинэ эрэ сайдыы барыаҕа. Бастатан туран, “спрос” оҥоруохпутун наада, онтон атына кэлэн иһиэҕэ. Биллэн турар, толору хааччыллыылаах ыалдьыт дьиэлэрин тутуу – туристары көрсөр урбаанньыт толкуйа. Биһиги бастаан балыгы буолбакка, күөгүнү биэрэбит. Ону сорохтор барытын аҕалан, оҥорон биэриэхтээхтэрин курдук кэтэһэн олороллор. Сайдыы ол иһин барбат.
– Мунньахха уопуттаах туроператордар уонна саҥа саҕалааччылар туох этиини килэрдилэр?
– Тымныы полюһа Өймөкөөн дуу, Томтор дуу диэн мөккүөр баар эбит. Туристары көрсөр уопуттаах Тамара Васильева олох Өймөкөөн эрэ нэһилиэгэ Тымныы полюһунан ааҕыллар диир. Туристары буккуйар сыыһа: томтордор Тымныы полюһа Томтор, өймөкөөннөр – Өймөкөөн дииллэр эбит. Дьиҥэр, биир эрэ нэһилиэнньэлээх пуун буолбакка, Өймөкөөн улууһа барыта – Тымныы полюһа. Ону бигэтик өйдүөххэ наада.
Томтортон Мирон Егоров “Оймякон-тур” тэрилтэтин үлэтин сөргүтэн эрэрин хайгыы иһиттим.
– Улууска кэлиҥҥи кэмҥэ ханнык саҥа турмаршруттар баар буоллулар?
– Турмаршруттары сыл аайы элбэтэр сорук турар. Былырыын Афродитаҕа кыһын саамай оройугар тымныы үгэннээн турдаҕына туристары таһаарбыппыт. Бу — бастакы хардыыбыт: тымныыга ким да хайаны дабайа илик. “Дьокуускай-Өймөкөөн-Магадаан” туһаайыынан туристар хото сылдьар буолан эрэллэр. Ол айаҥҥа баран иһэн Өймөкөөн улууһун биллэр миэстэлэрин хайаан да таарыйан ааһаллар.
Евгений Кривошапкин “туризм сайдыыта, уопсайынан, урбаанньыттан олус тутулуктаах. Кини дохуота улааттаҕына, сайдыыга дьулуһар. Ол дохуот улаатарын туһугар турист ахсаана элбиэн наада. Турист ахсаана элбиирэ рекламаттан тутулуктаах. Онон үлэбит соруга – дьэҥкэ” диэн түмүктээтэ.
Өймөкөөн улууһун пресс-сулууспата