Арктикаҕа хотугу сир тыйыс усулуобуйатыгар туризм эйгэтигэр идэтийбит исписэлиистэр тиийбэттэрэ туриндустрия сайдыытын улаханнык атахтыыр.
Бу туһунан соторутааҕыта Дьокуускай куоракка буолан ааспыт VII Хотугу пуорумҥа Өймөкөөн улууһун баһылыгын солбуйааччы Алена Тихонова уонна «Өймөкөөн-тур» маршруту төрүттээччи Кырыарба Түмэн-Эрилик Филипп уола сылы эргиччи үлэлиир туристскай «Тымныы полюһа» турист маршрутун билиһиннэрдилэр.
Суолталаах тэрээһиҥҥэ сүрүннээн Арассыыйа уонна Кытай университеттарын ассоциациятын экспертэрэ уонна учуонайдара арктическай туризмҥа кадрдары бэлэмнээһин боппуруостарын ырыттылар. Бу пуорумҥа улуустааҕы дьаһалта туризмҥа салаатын салайааччыта, Эверест хайаны сахалартан бастакынан дабайбыт Евгений Кривошапкин эмиэ кытынна. Кини Муома улууһугар «Пик Победы» үрдүк хайаҕа тахсыы туһунан кэпсээтэ. Өймөкөөн бэрэстэбиитэлин тыл этиитин пуорум кыттааччылара олуһун сэргээбиттэрэ.
Биһиги Евгений Кривошапкин этиитин сүрүн түһүмэхтэрин холобурдууругар көрдөстүбүт.
— 3003 миэтэрэ үрдүктээх Победа хайата Муома улууһгар баар. Италия альпинистара Симоно Моро уонна Тамара Лунгренд «Аан дойду саамай тымныы хайата» диэн ааттаабыттара. Мин онно 2020, 2021 уонна 2024 сылларга тахса сылдьыбытым.
2024 сылллааха тахсарбар хайа чыпчаалыгар тиийэн баран, Ил Дархан Айсен Николаев бэлэхтээбит хомуһугар оонньообутум. Кинини кытта көрсүһүүбэр мин “өрөспүүбүлүкэ саамай үрдүк хайатын чыпчаалыгар хомуспун тардыам” диэн тылбын биэрбитим. Бу арктическай туризм култуурунай хайысхатын биир көрүҥэ.
2025 сыл от ыйыгар хайаны дабайан иһэн, мин аҕыс киһиттэн турар бөлөхпүттэн икки киһи атахтарын эчэппиттэрэ. Мин дьоммун аллараа түһэллэригэр ыйан-кэрдэн баран, салайааччы быһыытынан, эмсэҕэлээбиттэри кытта бөртөлүөт күүтэ хаалбытым. Күүттэххэ бириэмэ уһунуон! Хата, дьолго, уһаабакка-кэҥээбэккэ биһигини Саха сирин Быыһыыр сулууспата эвакуациялаабыта. Бу түбэлтэ тугу көрдөрөрүй? Ханнык баҕарар айаҥҥа туруннахха, бастатан туран, куттал суох буолуутун хааччыйыыга эрдэттэн бэлэм буолуохха наада. Ол онно мин маннык өрүттэри учуоттууру быраабыла курдук ылыммытым.
Бастакыта — Арктика усулуобуйатыгар куттал суох буолуутугар эрдэттэн бэлэмнэнэр ордук. Биэс уон кыраадыс тымныыга бөртөлүөт хаһан кэлэрин кэтэспэккэ бастакы көмөнү оҥорууга, ыксаллаах балаһыанньаттан тахсар дьайыылары оҥорууга өй-санаа өттүнэн туруктаах, бэлэм буолуохха уонна түргэн сөптөөх быһаарыныыны ылыныахха наада.
Иккиһинэн, арктическай маршрут — бу ыйынньыктаах ыллык буолбатах. Ол аата сөптөөх уматыгынан, аһынан-үөлүнэн хааччыныы, суоттаныы, Маныаха идэлээх исписэлииһи бэлэмнииргэр лиэксийэнэн үөрэппэккин — дьиҥнээх маршрукка, айаҥҥа эрэ сылдьан уһуйуллуохха сөп.
Үсүһүнэн, Кытай ырыынагын кытта былааннаах үлэ. Билигин Саха сирин сүрүн туриһа – кытай киһитэ. Онон кини тугу баҕарарын, ирдэбилин гид хайаан да учуоттуохтаах, барытын билиэхтээх. Бу кураанах куолу буолбатах, ырыынак сакааһа.
«Арктическай туризм уонна хотугу территориялары туруктаахтык сайыннарыы» бырагыраама туризм эйгэтин үлэһитигэр уһуйуллар ыччакка университет лиэксийэтинэн эрэ муҥурданнаҕына, туһата татым буолуоҕа. Бөлөҕү уустук маршрутунан илдьэ сылдьан, тууру тэрийээччи быыһыы кэлэр бөртөлүөтү тулуурдаахтык кэтэстэҕинэ, Пик Победы хайа олунньуга хайдах туруктаах буоларын тус бэйэтинэн эндэппэккэ билэр эрэ буоллаҕына, туризмы олохтоохтук сайыннарыаҕа. Онуоха оннук быраактык-гидтары бэлэмнииргэ бииргэ үлэлэһэргэ бэлэммин биллэрэбин. Ол эбэтэр туроператор маршруттарыгар туох сыыһалааҕын эбэтэр сөпкө туттуммутун бэлиэтээн, сыана быһарга, алҕастарын көннөрөргө сүбэлииргэ, уопуппуттан үллэстэргэ бэлэммин.
«Экстремальнай Тымныы полюһа» тэрилтэбэр быраактыканы толору ааһар, үөрэнэр устудьуоннары уһуйарга үлэлэһэбин диэн этии киллэрэбин. Арктическай туризм кадрдарын сылаас аудиторияҕа иитэн таһаарбаккын. Кинилэри «университет — индустрия — территория» диэн өйдөбүллэр ыкса сибээстэригэр олоҕуран иитиэххэ сөп.
Саха сиригэр бүгүҥҥү күҥҥэ 260 тыһыынчаттан тахса турист кэлэн барар. Кинилэри Пик Победы, Тымныы полюһа – Өймөкөөн, Өлүөнэ очуостара, Анаабыр, Тикси курдук туризм сайдыытыгар үлэлэһэр бренд буолбут турмаршруттар кэрэхсэтэллэр, ымсыырдаллар. Онон бу ыйыллыбыт турмаршруттарга айаннааһын, мин санаабар, туризмы сайыннарыыга магистерскай үөрэх бырагырааматын үс сүрүн тирэҕэ. Онон Арассыыйа арктическай туризмыгар эргиччи бэлэмнээх ыччаттар кэлэллэрин ситиһэр инниттэн билигин уустук маршруттарга үлэлии сылдьан уопуттаах Идэтийэн туран үлэлиир дьону кытта бииргэ үлэлээһин – кэм ирдэбилэ, — диэн санаатын үллэһиннэ.
… Евгений Кривошапкин курдук туризм эйгэтигэр сыралаахтык үлэлэһэр, тус холобурунан Эверест уонна “Пик Победы” хайаларга ыттар, общественнай үлэтигэр уонна төрөөбүт дойдутугар истиҥ тапталын иҥэрэр киһи — атын дьоҥҥо онно суолу арыйар. Маннык уопуттаах туроператордары кытта анал исписэлиистэри бэлэмниир үөрэх кыһаларын салалталара бииргэ үлэлэһэллэрэ уолдьаста.
Өймөкөөн улууһун пресс-сулууспата
Хаартыскаҕа: Өймөкөөн бэрэстэбиитэллэрэ – пуорумҥа.