Бу хаартыска билигин историческай буоллаҕа, кини Өймөкөөн оройуонун нэһилиэктэриттэн бастыҥ үлэлээх холкуостаахтар ВДНХ-ҕа сылдьыбыттарын кэрэһилиир. Саһарбыт хаартыскаҕа дойдубут тэбэр сүрэҕэр, Москуба куоракка, Бүтүн Сойуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар сылдьыбыт дьонтон биирдэстэрин оҕото, билигин астыйбыт баттахтаах ытык бэтэрээн тугу өйдүүрүн кэпсээбитин мантан аллараа тиэрдэбин.
“Мин сааһым 84. Биһиги – төрдүттэн көс олохтоох эбээн дьонобут. Аҕам — Прокопьев Николай Сергеевич (Пиэрибэй), ийэм Прокопьева (Новгородова) Ульяна Федоровна диэннэр. Кинилэр Төрүт нэһилиэгин «Кыһыл сулус» холкуос табаһыттара этилэрэ. Хаһаайыстыба бэрэссэдээтэлэ — Кривошапкин Алексей Прокопьевич (кэлин Сордоҥнооххо көспүтэ, мин бииргэ үөрэммит кыыһым, оскуолатааҕы дьүөгэм, кэлин учуутал буолбут Анна Алексеевна аҕата).
Биһиги ыстаадабыт төрүөх саҕана «Чернай» (картаҕа – Черняй) диэн маршрукка турара. Онтон сайын ыстаада « Үүтэчээн» маршрукка көһөрө. Ыстаадабытыгар ыаллар — Прокопьев Николай Сергеевич-2, Сүөдэкэ (саха) олороллоро, үлэлииллэрэ.
Арааһа, 1953 сыл күһүнүгэр эбитэ дуу, аҕабыт Төрүккэ холкуос бырабылыанньатыгар ыҥырбыттарыгар барбыта. Оччолорго ыстаадаҕа холкуос бэрэстээлэ кэлэн эттэҕэ буолуо – Москуба куоракка ВДНХ-ҕа барарар буоллуҥ диэн. Оччолорго үлэттэн мээнэ талбыккынан барбаккын, сокуон кытаанах этэ.
Аҕам Москубаттан биир ыйынан эргиллибитэ быһыылааҕа. Мин аҕабын ахтаммын Төрүккэ барсыбытым, кинини көрсөр дьону кытта. Табанан барбыппытын өйдүүбүн.
Сир тоҥмут кэмэ этэ, эрдэтээҥҥи күһүн. Арааһа, Силирикээнинэн бардахпыт. Оччолорго Силирикээҥҥэ ыаллар олороллоро, колхоз сүөһутүн, сылгытын көрөллөрө-харайаллара.
Аҕам Москубаттан миэхэ үчүгэйкээн кэһиитин аҕалбыт этэ. Билигин санаатахпына, ол ридикюль эбит — дьахтар илиигэ тутар мааны суумката. Кыракый, тирииттэн оҥоһуллубут этэ. Дөлүһүөн курдук олус кэрэ моойго кэтэр оҕуруолааҕа. Ол ридикюль билигин да миэхэ баар, аҕам туһунан сырдык өйдөбүл буола сылдьар. Оҕуруолара оҕолорум оонньон, тононон бүттэгэ, сүттэҕэ.
Аҕам дьоммор туох кэһии аҕалбытын өйдөөбөппүн. Бииргэ төрөөбүттэрим — эдьиийим Агаша уонна убайым Киэсэ Прокопьевтар – игирэлэр, Кинилэр 17 саастаахтара, бэлиэр ыстаадаҕа үлэлиир этилэрэ.
Мин саамай кыраларабын, оччолорго 12 саастааҕым. Наһаа ыалдьар этим, ол иһин дьонум миигин Төрүт оскуолатыттан көҥүллэтэн, биир сылга ыстаадаҕа сынньата илдьибиттэрэ.
ВДНХ диэни оскуолаҕа сылдьан истэрбит, «быыстапка» диирбит.
Аҕам ВДНХ-ҕа сылдьан туох да наьаа улахан икки ынаҕы уонна сибиинньэлэри көрбүтүн сөҕөн кэпсээбитэ. Кини Москубаҕа бииргэ сылдьыбыт дьонун ааттарынан кэпсиир этэ. Сорохторун ааттара өйбөр хатанан хаалбыт, төһө да ол кэмҥэ оҕо буолларбын.
БУ ҮӨҺЭЭ аахпыккытын мин биир дойдулааҕым, олохтоох эбээннэр ытык кырдьаҕаспыт, эдьиийбит — 84 саастаах үлэ бэтэрээнэ, сэрии оҕото Евдокия Николаевна Атласова (Прокопьева) суругунан кэпсээбитин кылгас ыстатыйаҕа тистим.
Сэбиэскэй бириэмэҕэ бастыҥ үлэлээх ордук боростуой дьону ВДНХ-ҕа путевканан наҕараадалыыллара.
Бу саһарбыт хаартыскаҕа Бүтүн Сойуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар (ВДНХ) бара сылдьыбыт биэс бастыҥ үлэлээх «маяк» дьоммутун билиһиннэрэр кыах үөскээтэ (сорохторун толору ааттара биллибэт).
Хаҥастан уҥа: Төрүт нэһилиэгин «Кыһыл сулус» холкуос табаһыта Прокопьев Николай Сергеевич 1-й, Илья, Иванов, Биэрэк Үрдүн олохтооҕо, Молотов холкуостан, кэлин «Өймөкөөн” совхоз аатырбыт ыанньыксыта, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин депутата буолбут Вера Николаевна Винокурова (Быдыгый кэргэнэ) уонна Сордоҥноохтон — Сталин аатынан холкуос ветеринарнай биэлсэрэ Винокуров Диомид Прокопьевич (Светлана Диомидовна Атастырова аҕата).
Светлана СЛЕПЦОВА-Егорова,
Дьокуускай – Төрүт
Ыстатыйаны сиһилии “Хотугу сардаҥа” хаһыакка ааҕаарыҥ