Билиҥҥи уустук кэмҥэ салайааччынан ылбычча киһи үлэлииригэр уустук кэм. Нэһилиэк баһылыгын күннээҕи үлэтэ – олох-дьаһах бары салаатын түбүгэ, утуйары-олорору билбэккэ тыа сирин олохтоохторун кыһалҕаларын быһаарыы.
Бу туһунан биһиги “Төрүт нэһилиэгэ” МТ баһылыга Алексей Кондаковы кытта кэпсэттибит.
— Алексей Григорьевич, баһылыгынан талыллыаҥ иннинэ эн биэс сыл нэһилиэк дьаһалтатын салайааччытын солбуйааччытынан үлэлээбит улахан уопуттааххын. Онон Төрүт нэһилиэгин төрүт олохтооҕо буоларыҥ быһыытынан, биир дойдулаахтарыҥ олохторун-дьаһахтарын биэс тарбаҕыҥ курдук билэҕин…
— Кырдьык, биэс сыл тухары өрөспүүбүлүкэтээҕи араас бырагыраамаҕа киирсэн үлэлээн кэллибит. Билигин аны инники кэскилллээх сайдыыны түстүүр үлэ тиһигин тэрийии соруга турар. Биллэн турар, бастатан туран, олохтоохтору суол өрөмүөнүн боппуруоһа долгутар. Александр Долженков Төрүттэн “Халыма” трассатыгар холбоһор айан суолун оҥоруохтаах.
Бу күннэргэ кини Дьокуускайтан суол оҥорор турбалары атыыласта. Ол тутуу матырыйаалын миэстэтигэр аҕалан, үлэни тэтимнээхтик ыытар былааннаах. Үчүгэй нэһилиэгин урбаанньыттара Гарифуллиннар Өймөкөөҥҥө халаантан эмсэҕэлээбит суоллары оҥоро сылдьаллар. Бүттүлэр да, Төрүккэ кэлиэхтэрэ.
– Уопсастыбаннай тэрилтэлэргит туох үлэни ыыталларый? Үлэҕитигэр тирэҕирэр дьоҥҥут кинилэр буоллахтара.
– Уопсастыбаннаһы кытта үлэ – нэһилиэк салалтатын үлэтин биир сүрүн хайысхата. Биһиги нэһилиэкпит хас биирдии олохтооҕо төрөөбүт Төрүтүн сайдыытыгар тус кылаатын киллэрэрин туһугар кыһаллабыт. Дьахтар сэбиэтэ уонна ыччат түмсүүлэрэ бэрт көхтөөх үлэлээх уопсастыбаннай тэрилтэлэр. Кырдьаҕастар уонна аҕалар сэбиэттэрин салайар дьон кандидатураларын аттара сылдьабыт. Көхтөөх дьон үлэлиэхтэрин наада. Уопсайынан, саҥалыы тыыннаах салалта сүрүн соруга – төрөөбүт Төрүппүт сайдыытын туһугар тиһиктээх, былааннаах үлэни тэрийии. Бары биир сүбэнэн олордохпутуна, кыаллыбат да боппуруос судургутук быһаарыллыа. Оттон бары тус-туһунан санааланнахпытына, тута быһаарыллыан сөп да боппуруос оннуттан кыайан хамсыа суоҕа.
– Ааспыт быыбар түмүгүнэн нэһилиэккэ эдэр эрчимнээх дьокутааттар баар буоллулар. Кинилэр нэһилиэк олоҕор төһө көхтөөхтүк кытталларыттан дьон-сэргэ сөптөөх дьокутааты эбэтэр “көрүнньүк” эрэ буола сылдьар дьону талбыттарын билиэхтэрэ буоллаҕа. Саҥа талыллыбыт дьокутааттар туох “тыаһы” таһааран эрэллэрий?
– Дьокутааттары кытта биир ый устата номнуо үс сиэссийэни ыыттыбыт. Бастакы тэрээһин сиэссийэтигэр дьокутааттар бырааптарын уонна эбээһинэстэрин кытта билистилэр. Онно дьокутааттар сэбиэттэрин салайааччытын уонна кини солбуйааччытын уонна бастайааннай хамыыһыйалары таллыбыт. Бүтэһик мунньахтарбытыгар нэһилиэк кыһалҕалаах боппуруостарын ырытан баран, маны быһаарыыга биир кэмнээх буолбакка, тиһиктээх үлэни ыытарга сүбэлэспиппит.
– Алексей Григорьевич, эн ыаллыы сытар “Бадараан” учаастагар үлэлиир «Западная» көмүс хостуур тэрилтэни кытта ыкса сибээһи тутуһар хайысхалаах үлэлэһэн эрэриҥ хайҕаллаах суол. “Бадараан” рудник саҕаттан көмүсчүттэр Төрүтү кытта шефтэһэн, бэрт үгүс кэскиллээх социальнай көмөнү оҥорбуттара.
– “Западная” ГРК быйыл сааскыттан салалтата уларыйан, көмүсчүттэр тыа сирин кытта сибээһи олохтуурга санаммыттара олус хайҕаллаах суол. Онон саҥа салалтаны кытта бииргэ үлэлээһини тэрийэн, икки өттүттэн биир сүбэнэн үлэлиир былааннаахпыт. Бу күннэргэ нэһилиэк дьокутааттарын уонна уопсастыбаннаһы кытта бииргэ сүбэлэһэн баран, бииргэ үлэлээһиҥҥэ туһуламмыт уопсай былааны торумнуохпут. Маны таһынан, икки өттүттэн бэйэ-бэйэни өйөһөр үлэ хайысхатын толкуйдуу сылдьабыт. Оччотугар сайдыы да тэтимирэрин туһугар кэскиллээх бырайыактарга үлэлэһиэхпит.
… Бу күннэргэ саҥа баһылык үлэтигэр өйөбүл буолар кэккэ суолталаах үлэ барда. Ол курдук, соторутааҕыта “Импульс” НПО исписэлииһэ Сергей Басманов уонтан тахса ыалга интэриниэттэрэ үлэлээбэт төрүөтүн быһааран, өрөмүөннээн барда.
— Сүрүн төрүөт – ардах уута киирэн мууһуран хаалбыт. Ол ону ыраастаан, өрөмүөннээн биэрдим. Тэрилтэлэргэ уонна олохтоох дьаһалтаҕа эмиэ үлэлэстим. “Импульска” үлэлээбитим 5-с сыла. Бэйэм Пермскэй кыраайтан сылдьабын. Үрдүк тиэхиньиичэскэй үөрэхтээхпин. Дьон интэриниэтинэн туһаналларын быспакка, түргэнник уонна хаачыстыбалаахтык үлэлиир буолан, чааһынай да киһиэхэ, магистральнай линияҕа да үлэ тохтооботун курдук барытын үспүөйдүүбүт, — диэн санаатын үллэһиннэ Сергей Басманов.
Хас да нэдиэлэни быһа сибээһэ суох олорбут дьон “импульстар” кэлэн өрөмүөннээн, санаалара көнньүөрдэ.
— “Импульстар” түргэннэр да, үлэлэрэ да хаачыстыбалаах. “Импульс” НПО салайааччытын сүбэһитэ Георгий Тироҥҥа ис сүрэхпититтэн махтал тылларын аныыбыт. Кини дьону кытта аһаҕастык кэпсэтэр буолан, үгүспүт киниэхэ быһа тахсар. Бу да сырыыга тус бэйэтин кытта кэпсэтэн, исписэлииһин бэрт түргэнник ыыта охсон, элбэх киһи интэриниэтин оҥоттордо. Биһиги кэпсэтэр кэммитигэр трассаҕа үлэлиир исписэлиистэри кытта сылдьара. Салайааччы “үлэ хаамыытын өрүү тус бэйэтинэн көрө-истэ, хонтуруоллуу сылдьар буолар“ диэн истэбит. Ол да иһин улууспутугар интэриниэт сибээһэ бэрт хаачыстыбалаахтык үлэлии турар. Ханна быстыы таҕыста да, исписэлиистэр тута өрөмүөннээн иһэллэр”, — диэн нэһилиэк олохтооҕо Галина Кондакова санаатын үллэһиннэ.
Ити курдук, Төрүт нэһилиэгэр бу күннэргэ олох күөстүү оргуйар: муус аннынан балыктааһын, аҕам саастаах дьон дэкээдэтэ, Ийэ күнүгэр бэлэмнэнии. Аны аҕыйах хонугунан эдэр баһылык Алексей Кондаков дуоһунаһыгар киириитин сиэрэ-туома ыытыллыаҕа.
Өймөкөөн улууһун пресс-сулууспата